27
Fri, Apr

MP Tlingmi Pu Bawi Khing le Chin Digest Biaruahnak

MP Pu Bawi Khing le Chin Digest Executive Editor biaruah lio

Interviews & Opinion Articles

Hi biaruahnak cu Chin Digest - Vol. 3, No.1 ah chuah cangmi a si. Careltu caah siaherhnak he kan hun in thlahpiak hna. Thimnak tuah hlan le MP a tlin hlan i biaruahnak a si.  MPa tlin hnu in biaruahnak zong The Chinland Post nih chuahding kan i tim.

CD: Tutan ah MP nai cuh hnawhchan zeidah a si?

BK: Ramkhel rian hi ka thisen zong nih a duh. Kan miphun ca le kan ram ca hrimhrim zong ahhin ka thih hlan bak ah zeital hi ka tuan kho hnga maw ti hi hlante in ka ruahmi a si caah atu hi kaa timhtuahnak a si.

CD: Mah tluk in na rak huam komi, Thantlang peng party chairman zong na si caah zei ruang ah dah kum 2015 thimnak ah khan na rak i cuh lo?

BK: Kum 2015 ah hin cuh ka rak i tim ko. Asinain Pu Henry Van Thio zong kha kan sawm, cun kanmah EC upa chung zong in a duhmi an tam pah. Party hruaitu zong a um lo ding dirhmun kan si. Keimah kaa pek ahcun party kha a thi sual lai ti ka phan caah thimnak halnak ca (Application) kha ka hnuhdawh (cancel) than.

CD: Zei ruang ah dah mipi nih nangmah theng an in thim lai?

BK: Hihi cu keimah ka fim bik ca ruang le ka thiam bik ca ruang zong ah a si lo. Asinain nihin ni ah Kawlram cozah cu NLD nih a hruai lio a si. Keimah zong hi NLD kaa pek tik ah kan miphun caah a herhmi le ka saduhthah va chim ding ah khin a fawi tuk ding a si. Zeica tiah kan cozah pi kha NLD cozah a si caah si.

CD: NLD Central Committee na si tik ah thimnak hlan ah khan cun Phunghram remhnak kha biapi bik pakhat ah NLD nih nan rak chiah. Atu cozah nan hun tlaih hnu in Phunghram remhnak nan chimmi thawngpang kan thei ti lo i, zei ruang ah dah a si?

BK: Phunghram remh nakding hi khua kan khan lo a si lo, timhtuahmi a um ko. NLD nih cun 2008 Phunghram cu remh hrimhrim ding ah kan duhmi si. Zeicatiah Hluttaw thutnak dihlak chung ah 75% lawng hi mipi nih thimmi a si, 25% [ralkap] hi dengteo thimmi an si. Cucaah a dikfelmi Democracy kan ti ahcun mipi nih thim dihmi kha a si hau. Cu lawng silo, President kong ah si seh, a tanglei i uknak kong zong ah si seh, Phunghram nih a temtawnmi hi a tam tuk rih. Hi phunghram kan remh hlan lo paohpaoh hi cu a dikfelmi Democracy a si taktak rih lai lo. Cucaah NLD cozah nih remh hrimhrim hau kan ti caah Aung San Suu Kyi nih remh hrimhrim ding in an timh tuahmi si.

CD: USDP cozah chan ah khan cu a chim lawng si loin mithmuh kuttongh in Phunghram remhnak kong ah NLD cawlcanghnak kha kan rak hmuh. Cozah nan hun tlaih hnu balte in kan hmu rih lo. Mah hi teh zeitin?

BK: Mah hihi kan pi le nih an timhtuah cuahmahmi a si ko. Phunghrampi remh khawh nakding ahhin ralkap pawl zong heh tiah a chunglei in an chawnhbiak lengmang ko hna. USDP cozah zong nih khan “a caan a zaat tik ah duh sahte in aa remh ko lai” an rak timi a si. Sihmanhselaw atu dirhmun caah cun riangrang bak in remh a haumi thil si. Hmailei hmalei kan ti tik ahcun a sau tuk. Cucaah kan cozah nih remh hrimhrim a hau an ti caah commission zong an ser. Kha commission nih khan a phunphun in zohfelnak a tuah le khua an khan cuahmah. Upadi tual chung ah tuah khawh lomi kha a herh ahcun upadi tual leng zong in remh khawh ding kha an i zuam.

CD: Nangmah pumpak na ruahnak ah Phunghram remh, Remdaihnak ser le Thanchonak rian pathum ahhin zeidah a biapi bik tiah na ruah?

BK: Pakhatnak ah kei ka hmuhning ahcun Phunghram hi remh bak a hau. Cu hnu cun Remdaihnak hi ser bak a hau. Cun pathumnak ah sipuazi thlenremhnak zong hi tuah bak a hau. Sipuazi thlenremhnak simanking cu ramkomh cozah ah khua tampi an khanciami a um. Cun remdaihnak ca zong ah kan pi nih a rauh hlan te ah remh khawh ding in briefing a pek hna. Lungthin a hakmi vialte zong nih lungnemnak an ngeih khawh nakhnga mu.

CD: A dang kha biapi in kan papek ko zong ah Thanchonak cu philh awk a that lo bantuk in Chin ramkulh thanchonak ah hin zei bantuk dah tuah a herh tiah na ruah?

BK: Chin ramkulh cozah ahhin Pawngkam zohkhenhnak kong, Cinthlaknak kong, Thinghram kong, Lam lei pehtlaihnak kong, Electric mei kong, Energy kong le Construction [innlo saknak] kong hna ah committee an dirhmi ah kaa tel. Meeting zong voi hnih ka kai cang. Kan miphun kan ram thanchonak caah a herhmi hna hi Hluttaw ka va phak tik zong ah chim khawh kaa zuam lai. Cun cunglei Hluttaw i kan ceihmi zong kha Chin ramkulh cozah he zong thate in kan i ceih lai. Mipi nih zeidah an duh tiin mipi aw-an zeidah a si ti zong theih kaa zuam lai. Keimah cu Pathian dawtnak in cinthlaknak lei rian ah pengkulh manager tiang ka tuan bal i, thanchonak lei ahhin ka huam phun zong a si. Keimah ka cawnmi zong si caah kan miphun thanchonak caah hin Hluttaw lawng ah si lo in kan ram he aa kaih ding, kan ram hi a rauh hlan ah a thangchomi le hawi lomi kan si khawh ve nakhnga kha a si khawh chung in ka zuam lai. Ramdang dirhmun zohchunh le kan ram sining he aa tlak in atu nakin dot khat kan san khawh chin nakding ah tuah le tuan ding ah tumtahnak tampi ka ngei ve ti hi chim ka duh.

CD: Infrastructure pin lei ah teh zeidah thanchonak kan tuah khawhmi a si lai?

BK: Keimah ka tlaihtleng ah ka aupimi cu “Kan Chinram hi kan hrinter lai” timi a si. Kan ram ah leitang chuak thil mansung um hlah hmanh selaw Pathian nih a kan pekmi fingtlang le thingram tha tukmi kan ngei. Tuchun ni ah tlanglo thlawh in kan paw kan i cawm caah kan fingtlang vialte a phawng dih. Hihi pe 4000 a cunglei paohpaoh hi meifar lawngte khahter usih. Cun pe 3000 in a tanglei tiva kam vialte a niamnak paohpaoh ah thlor kan cin lai. Tlor hi kum 25-30 karlak ah, ah khawh a si. Atu lio Kawlrampi tangka a luhnak biapi bik cu facang khawh in tlor thing hin a si. Cucaahcun atu in kan Chinram hi nuai tampi in thingkung hna cing usilaw, kum 30/40 hnu ah tlor lawngte in a khat lai i, hmun tampi ah kan zuar lai. Cun number pahnihnak ah zualhkhalhnak hi kan tuah lai. Ramdang company pawl zong hi auh hna i, ekah 500 te hna zong hmunhma pek ko. Hnuk din khawhmi caw, ei khawhmi caw tbk. a thongthong in zua hna seh. Kum 30-40 contract zong in tuan ko hna seh. A hnu ah kha caw hnuk in a chuakmi vialte kha kanmah nih kan eidin lai pin ah hmundang zong ah zuar khawh a si thiam lai. Cun a sa zong kha thate in tuah i, ramdang tiang zong zuar khawh ding in kan tuah lai. Kan ram ah lovah le thingphurh lawng in kan tuah tawnmi kha seh-hmuh (industrial) ram ah ser ve cang si law ti hi ka saduhthah a si. Pathumnak ah thinkep par te hna hmanh hi ramdang ah man a ngei tuk. Tuluk ram ka kal lio ah “Pingpan” an ti le pangpar pakhat te khi dollar fangkul ah an zuar. A cin le a fawi tuk. Chinram ah Pingpan lawngte hmanh khi ekah 40/50 cing usilaw ram dangdang ah kuat khawh si. Pangpar hmanh hin Chinram hi kan i cawm kho lai. Mah cu ka saduhthah a si. Cucaah MP ka si ahcun Hluttaw zong ah cozah zong ah forhfial le chimrel ding hi kai timhtuahmi si.

CD: Thanchonak lei van chim tik ah a biapi ngaimi an chim tawnmi cu khuapi nganternak [urbanization] khi si. Mah ahkhin kannih Chinram caah cun khuate lei inn tlawm tete khi fonhter siloah khuapi ah thialter tbk khi aa tlak ngai tiah a ruatmi cheukhat an um. Nangmah pumpak nih teh mah cu a tha lai tiah na ruat maw?

BK: Chin ramkulh cozah nih cu bantuk ruahnak an ngeih ahcun ka pom ko. Zeicatiah cun Khuapi le khuate cu thanchonak ah i thlau hlah seh ti cu policy ah a um ko nain khuate i, um lengmang i, thancho lonak cha cun khuapi um i, an thancho cu ka duh piak deuh hna. Tuluk ram zong ka va kal bal i, Tuluk ram zong an thancho ning ka zoh tik ah khuate hi an tam tuk lo. Khuapi deuh ahhin an i funtom hna. Cun kan hnu te ah khan Dr. Cung Lian Hup te sawmnak in US ah ka va kal i, ka cithlat taktak tik ah khuate taktak ah a ummi hi ka hmu tuk hna lo. Khuachung deuh ah an um ve ko. Cucaah cun kan Laimi zong hi a nungcang kho deuhmi le keimah tein khuapi ah ka kal lai i, thanchonak ka tuah khawh lai tibantuk ruahnak a ngeimi nih kan peem lai an ti ahcun ka pom ko.

CD: Asi ah, cu bantuk in ruahnak a ngei lem lomi le a dirhmun nih a phak lomi khi va forhfial le va bawmhchanh awk a si tiah na ruat maw?

BK: Khuate i harsa ngai a um nakcha cun khuapi ah fimnak lei zong in an thang deuh lai. Ngandamnak lei zong in an than deuh lai pin ah an sipuazi zong kha khat lei in a tha deuh fawn lai. Zeicatiah mi sifak santlai lo nih sianginn sang deuh kai an duh tik ah harsatnak an ngei cang. Khuapi an um ahcun an um hmun in nulepa kuttang ah an kai kho lai. Cun ngandamnak lei zong ah khuate ahcun lamsul a harsat tik ah namchan in zawtfah le harsatnak an ton tik ah siizung lengmang kha panh a si tik ah khuapi an um ahcun fawite in an panh kho. Cucaah duhnak a ngeimi an um ahcun forhfial zong kha ka duh ko.

CD: Zei ruang ah dah NLD theng hi na rak i thim?

BK: A dikfelmi Democracy ngah khawhnak cu NLD lawnglawng hi a si. Aung San Suu Kyi hruaimi a si tik ah an policy le tuan ding an chiahmi vialte ka rel tik ahhin NLD lawnglawng hi um ahhin Kawlram pi hi aa thleng kho lai ti ka zumh. Cu pin ah Bogyoke Aung San hi ka zumh tukmi le ka dawt tukmi a si. Zeica tiahcun Central Political Training thla chung kan kai lio ah Bogyoke Aung San biachimmi kha an vun chuah i, ka ngaih tik ah a ka suai tuk. Rawl ei dih in Mingaladone cauk dawr ah ka va kal i, Burma Challenge timi amah Boyoke Aung San bak nih a tialmi ah khan a biachimmi cu a tial chih. Mah cu ka rel than i, a ka suai tuk le a biachimmi pathum bak ka ciah le ka zah. Mah dih cun Laitlang ah ka tlung le ka nau hngiang Khua Hlun kan timi fa a ngei. Min nai sak lai an rak ka ti i, Bogyoke Aung San ka uar tuk caah “Aung San” tiah ka tupa min cu ka rak i sak phah, atu Malaysia ah a um ko. Mah tluk i ka uarmi pa a fanu Daw Aung San Suu Kyi nih hi tluk in temtuar le kum tampi thongthlak tiang a ton i, a cawlcanghmi le party a hruaimi ka zoh tik ah zei khom si ah Aung San Suu Kyi party lawng hi zumh awk tlak a si ka ti caah NLD ka luhnak a si.

CD: Careltu le thimfung an petu hna sin ah chim duhmi na ngeih ahcun chim ding in kan in sawm.

Bia a ka haltu nangmah le careltu sin ah kan cah hna lai. A si khawh nak chung in kan kong nan tial nan chuah tik ah tanh hlei ngei lo tein rak kan chuah piak tawn ulaw tiah cah kan duh hna. Cun careltu zong nih thawnglatu le catialtu nih an tial duhmi le an tial hnawhchanmi hi zeidah a si tiah thate in thukpi in ruah thiam i zuam hna usih. Ca tlang khat te kan rel tik ah catialtu nih aa timhmi siloin phun dang piin aa kuaihmi kan tampi tawn. Mifim nih cun ca pakhat kan tialmi hi meithal kuan nakin hmual a ngei deuh tiah an ti. Cucaah careltu nih a relzia kan thiam hau, a thatnak zong kan i lak khawh hau. Cun carel lomi an tampi tik ah kan relmi kha midang sin kan chim than tik ah a sining tein chimhfian khawh kha a hau.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS