16
Thu, Aug

Kawlram Thlennak Le Zalonnak Nih A Chuahpimi Chin Media Dirhmun

Interviews & Opinion Articles

Chin Digest Vol 2/ No. 1| February 2015| Kum 50 lengkai bawm ah hren, fungfek he congh in sal bang uk le pen kan si i hramhram uknak nih a hriamnam ṭha bik pakhat ah aa ngeihmi fimcawnnak hrawh zong kan tuar. Kan kiangkap thil cang kan hngal kho lo, a hngalmi hnihkhat zong nih an chim, an ṭial ngam lo. Sihmanhsehlaw, tuarhlo ah 2012 in ramkomh Kawlram ah media lei zalonnak zong bi nawn in an hun onh. Teet ṭualmal in hun i tenh lulh cio a hung si. Kum 2013 ah tlangcungmi nih mah nuhrin holh in thawngzamhca chuah khawh nak phung a hung chuak. Kum 50 lengkai kan rak i uammi a tam tuk cang ko rua, kum hnih chung ah Chinram ah thawngzamh phu 16 leng a hung chuak i tualchung holh in chuahmi phu 14 an si. Sipuazi mit in zoh ah cun zuamcawhnak a tam. Media limhang a ṭhang ding a lo ngai. Asinain, nihin tiang ah Chin caholh in ṭialmi media pawl kan ṭhangcho taktak maw ti ah lungkhan a si hrim lo. A cheu cu a ṭumchukmi hmanh um len a si.

News quality (a thawngpang chiatṭhat) timi hi zeitluk rang in dah thawngpang a thanh khawh ti lawng si lo in zeitluk rang in dah a dikfelmi thawngpang  kha mizapi sin a thanh khawh i careltu caah zei bantuk ruahnak, hngalhkauhnak dah a pek khawh, thil sining a fianh khawh ti tu hi a si deuh. Nihin Chin media lak ah a um ṭheomi cu catialtu nih careltu upat lo hman hi a si. Cheukhat cu midang hlan in thawngpang ṭial le thanh hmasa bik kan duhnak nih a kan tei ruang ah kanmah hmuh theih lomi, theih chin bia kha a rannak in ṭial a hmang zong um  a si. A dik le dik lo, felfai tein hlat le kawl i zuam lo in a rang bik in thanhtu si kan i zuam ṭheo. Cu bantuk zuamcawhnak a tam tuk tik ah mizapi nih an herhmi thawngpang nakin an duhmi thawngpang tu kan ṭial deuh. Tahchunhnak ah media zulhphung he aa tlak lomi zuk dawhcah lo te hna kan taar ṭheo. Cun, kan thawnpang kha mizapi rel zuam ding in a ningcang lem lomi tlangtaar pek in ṭial kan hmang. Cucu careltu mizapi zong nih careltu upat lo a si zia kan i fiang tawn lo. A zual khunmi cu, atu bantuk zalonnak a um lio ah mizapi nih hngalh an duhmi cu cazoh tuahmi thil ṭha tampi a um ko lio ah, an tlamtlinlonak tu khi a si ṭheo. Cucu media a rian ngan bik pakhat zong a si fawn. Amahbelte, a tlak lo tukmi thil kha lang khun in (highlight) i ṭial kan hmang. 

Hi kong ah, Minister Van Thawng nih, “Naite ah Hakha hartongmi pawl he inn hmun kong ah tonnak kan ngei. Mahte inn aa sak ding caah innhmun nan kan chunh piak lai maw? an kan ti i hihi cu cozah timhtuahnak chung ah aa tel lo. Asinain, mahte in aa chunh kho lomi nan um ahcun a ṭhatnak bik in khuaruah ding kan i tim ko tiah ka leh hna. Thil ṭha tampi kan tuahmi le kan i ceihmi nganh riangmang in Hakha thawngzamh phu pakhat nih mahte in aa sak dingmi innhmun kan in chunh piak hna lai lo an ti tiah bia tlangtar in an ṭial. Media hi ram ser khotu zong nan si i ram hrawk khotu zong nan si caah nan caṭial ah thleidan thiam ngaingai nan hau” tiah naite ah a ka ti. Cucu a hman ngaimi zong a si tiah ka ruah. 

Caṭialtu lawng maw kan mawh? Si hlah, careltu zong kan mawh len ve. Ca kan rel lo ning, ca kan rel tik ah thleidan thiamnak kan ngeihl o ning, a lam kip in kan chambau rih. Hakha ah minung 40,000 tluk khua kan sa ti a si. Hi chung ah 5,000 hi carel kho ah hei chia ko usih. Hakha ah Media pathum kan um i kan zapi ah a tam bik tlap 2,000 tluk lawng zuar khawh a si. Zaukphung sernak ah cozah nakin mizapi hi kan biapi deuh ti zong kan fian a herh. Kan kiangkap thilcang kan hngalh lo, kan cozah nih zei a tuah kan hngalh lo ahcun zeitin cun dah ram cu kan ser khawh lai. Ca kan rel lo ahcun zeitin dah cucu kan hngalh khawh lai. Kan pa le mifim deuh le bohchantlak kan timi khi an inn kan kal tikah an cabuai cung ah ṭhing loin thawngzamhca le a dangdang carel ding an chiahmi hmuh khawh a si. Laitlang chuak thawngzamh ca cu, a tam bik ah tlap khat ah zakhat/zahnih a si ko mi thawngzamhca cawknak ah phaisa kan ngei lo kan timi hi zeitin? Kan duh le kan zuam taktak ahcun cawk le rel khawh a si ko.

Biadonghnak ah Caṭialtu zong nih careltu upatnak te he a dikfelmi thawngpang le sining kha kap ngeilo in ṭial le thanh i zuam a herh. Cun, mizapi zong carel deuh usi, ca kan rel tik zong ah fimvar deuh tein rel hna usilaw kan caholh hi a ṭhangcho lai i kan thawngzamh phu le ca lei rianṭuannak pawl hi a ṭhangcho deuh hnga. Culawng siloin kan rampi thlennak lam a panh cuahmahmi zong thlennak hman le dik lei ah kar a kan  hlanpi deuh lai. Zeicaah tiah, media nih a cozah le mizapi karlak ah pehtonhnak a tuah khawh caah a si. Cu ruang ah, media puitling cu zaukphung cozah a tungtlang pathum hna kilkawitu tungtlang palinak ah an chiahnak a si, timi ruahnak le hmuh ning he!

Hi capar cu Chin Digest Vol 2, No. 1 (February 2016) ah a rak chuak cangmi a si. Catialtu hi Salai Ngun San Aung, Chinland Post Editor a si. 

 

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS